धेरै मानिसहरूलाई रात परेपछि थकानसँगै तनावले सताउने गर्छ। कामको चाप, पारिवारिक जिम्मेवारी, आर्थिक बोझ वा भविष्यको चिन्ताले गर्दा हामीको मन अशान्त हुन्छ, जसले निद्रामा असर पार्छ। तर, विशेषज्ञहरू भन्छन् दिनभरक्क तनावले सुत्नुअघि पनि ताजा श्वास लिन पाउँछ भने तपाईंको शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यमा उल्लेखनीय सुधार आउन सक्छ।
स्वास्थ्य विज्ञहरूले सुझाएका सुत्नुअघि तनाव कम गर्ने ५ सजिला तरिकाहरू यस्ता छन्:
१. गहिरो श्वासप्रश्वास (Deep Breathing Exercise)
तनाव कम गर्नका लागि सस्तो र सजिलो उपाय गहिरो सास फेर्ने अभ्यास हो। सुत्नुअघि चुपचाप पल्टेर नाकबाट गहिरो सास लिनुहोस्, केही सेकेन्ड रोक्नुहोस् र मुखबाट बिस्तारै छोड्नुहोस्।
५ मिनेटसम्म यो अभ्यासले मुटुको गति सामान्य पार्छ, रक्तचाप घटाउँछ र मस्तिष्कलाई शान्त बनाउँछ।
२. डिजिटल डिटक्स – मोबाइल/स्क्रिनबाट टाढा
मोबाइल, ल्यापटप वा टिभी स्क्रिनबाट निस्कने निलो प्रकाश (blue light) ले मस्तिष्कलाई सतर्क बनाइदिन्छ। यसले निद्रा hormone melatonin को उत्पादन कम गर्छ।
कम्तीमा ३० मिनेटअघि स्क्रिन छोड्नु उपयुक्त हुन्छ। त्यसको सट्टा किताब पढ्नु वा ध्यान गर्न सकिन्छ।
३. न्यानो पानीले नुहाउने वा खुट्टा धुने
सुत्नुअघि हल्का तातो पानीले नुहाउनु वा खुट्टा धुनुले शारीरिक थकान कम हुन्छ। यो क्रियाले स्नायुलाई आराम दिन्छ र मस्तिष्कमा “relax signal” पठाउँछ।
विशेषगरी गर्मी महिनामा पनि खुट्टा धुनु मानसिक राहतको राम्रो विकल्प हो।
४. आभार व्यक्त गर्ने बानी – Gratitude Practice
दिनभरमा भएका साना सकारात्मक कुरालाई सम्झेर धन्यवाद व्यक्त गर्नु मानसिक दृष्टिले लाभदायक हुन्छ।
“आज म के कुरामा खुसी छु?” भन्ने प्रश्न आफूलाई सोध्ने बानी बनाउनुहोस्। यसले तनाव कम गर्न सहयोग गर्छ।
५. हल्का स्ट्रेचिङ वा ध्यान (Stretching & Meditation)
शरीरमा भित्रिएको तनाव हटाउन हल्का स्ट्रेचिङ वा योग मुद्रा अभ्यास उपयोगी हुन्छ। ध्यान वा ‘guided meditation’ सुनेर सुत्नु राम्रो अभ्यास हो।
“बडी स्क्यान मेडिटेसन” जस्ता अडियोहरूले शारीरिक चेतनालाई शान्त पार्न सहयोग गर्छ।
मानसिक स्वास्थ्य विज्ञ डा. सविना आचार्य भन्छिन्, “तनाव आफैंमा रोग होइन, तर लामो समयको unmanaged तनावले अनिद्रा, उच्च रक्तचाप, टाउको दुखाइ, र मानसिक रोगहरू निम्त्याउँछ। दिनको अन्त्यमा केही मिनेट तनाव हटाउने अभ्यासले जीवनशैली नै बदल्न सक्छ।
सुत्नुअघिको केही समय आफ्नै लागि छुट्याउनु तपाईंको सम्पूर्ण स्वास्थ्यका लागि लगानी हो। डिजिटल डिटक्स, गहिरो सास, हल्का स्ट्रेचिङ र सकारात्मक सोच—यी साना बानीहरूले तनाव हटाउँछन् र मीठो निद्रालाई निम्त्याउँछन्। आजैबाट प्रयास गरौँ—निद्रालाई शान्त बनाऔँ, जीवनलाई स्वस्थ राखौँ।
